|
عنصري، ستايشگري كه تاريخ را به جاي حماسه مي نشاند.
ابوالقاسم، حسن بن احمد عنصري را كه عنوان اين دوره به نام او اختصاص داده شده
است، بايد شاعري بختيار و خوش فرجام دانست. او در حدود سـال 350 هجري در بلخ زاده
شد. پدرش بازرگان بود و چون از دنيا رفت، اموال و سرمايه ي خــــويش را به پسر
بازگذاشت. عنصري اموال موروث را برداشت و به تجارت رفت اما در ضمــن سفر، دزدان
كاروان او را زدندو اموالش را به غارت بردند. بعد از آن عنصري آهنگ تحصيــل علم
كرد و به شعر و ادب روي آورد. در اوايل حكومت محمود غزنوي، امير نصر، برادر
محـــمود وي را بــه حــضور سلطان غزنه معرّفي كرد. به دليل همين پيشينه و نيز از
آنجا كه مــعــرف او برادر سلــطان بـــود و بــه علاوه در علم و ادب و شعر سرآمد
بود، در نزد محمود بسيار تقرّب داشت، تا اينكه عنوان مــــلك الشعرايي يافت
و طرف توجه و احسان پادشاه قرار گرفت .
همه ي شاعران دربار، احترام او را واجب ميـشمردند و شاعران دوره هاي بعد بر حرمت و
مال و نعمت او رشك ميبردند. وفات عنصري در سال 431 ه . ق . اتفاق
افتاده است.
اشعار و آثار او :
قسمت عمده ي اشعار بازمــــانده از عنصري كه به حدود دو هزار بيت مي رسد، قصايد
اوست كه اغلب آنها در ستايش ســلطان محمود و مسعود و ديگر شاهزادگان غزنوي و ذكر
اوصاف و كارها و فتوحات آنها اســت. تــوانــايـــي او در فنون شاعري و به كار
گرفتن الفاظ معاني بلند، بدان پايه است كه وي را در زمره ي بــزرگــتــرين قصيده
سرايان زبان فارسي درآورده است. امتياز عنصري نسبت به شاعران پيشــيــن در ايــن
اســت كه او عــلاوه بــر فــــنون شعر، از دانش هاي زمان خود نيز بهره مند بوده و
به ويژه، پاره اي از اصطلاحات حكمت و منطق را در خويش به كار گرفته است.
قصايد عنصري پربار و استوار است. او در شعر خود بيش تر از منطق و برهان الهام مي
گيرد تا از ذوق و هيــــــجان بدون اين كه خود در زندگي به فلسفه ي خاصّي دست پيدا
كرده باشد. عنصري برخــــلاف فرّخي بــــه جـــاي روي آوردن به
تغزل، بيش تر به وصف مي پردازد يا قصايد خود را بي مقدمه
آغاز مي كند .
نمونه اي از توصيف هاي او را با هم مي خوانيم :
باد نوروزي
باد نوروزي همي در بوستان بتگر شود
باغ هم چون كلبه ي بزّاز پر ديبا شود
روي بند هر زميني حلّه ي چيني شود
چون حجابي لعبتان، خورشيد را بيني به ناز
افسر سيمين فرو گيرد ز سر، كوه بلند تاز صنعش هر درختي لعبتي ديگر شود
راغ هم چون طلبه ي عطّار پر عنبر شود
گوشوار هر درختي رشته ي گوهر شود
كه برون آيد زميغ و گه به ميغ اندر شود
باز مينا چشم و زيبا روي و مشكين سر شود
|